แจ้ง TM30 นานา: ใครมีหน้าที่แจ้ง ใช้เอกสารอะไร ทำออนไลน์ยังไง

TM30 หรือ ตม.30 คือการแจ้งที่พักคนต่างด้าว ตามพระราชบัญญัติคนเข้าเมือง พ.ศ. 2522 มาตรา 38 หลักการง่าย ๆ คือเมื่อมีคนต่างชาติเข้ามาพักอาศัยในที่พักของคุณ กฎหมายกำหนดให้เจ้าบ้าน เจ้าของหรือผู้ครอบครองเคหสถาน หรือผู้จัดการโรงแรม มีหน้าที่แจ้งข้อมูลนั้นต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตรวจคนเข้าเมือง เป็นหน้าที่ตามกฎหมาย ไม่ใช่ทางเลือก และไม่ได้ผูกกับการต่อวีซ่าหรือรายงานตัว 90 วันแต่อย่างใด

เหตุที่เรื่องนี้กระทบคนปล่อยเช่าย่านนานามากกว่าย่านอื่น เพราะนานาเป็นตลาดเช่ารายเดือนที่คนต่างชาติหมุนเวียนเข้าออกสูงมาก โดยเฉพาะรอบ สุขุมวิท ซอย 3, ซอย 4, ซอย 11 และซอยอาหรับ ที่มีทั้งนักท่องเที่ยว คนทำงานระยะสั้น และผู้เช่ารายเดือน ยิ่งไปกว่านั้นการอยู่ใกล้โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ยังดึงคนไข้ต่างชาติที่มาพักรักษาตัวเป็นสัปดาห์หรือเป็นเดือน ทำให้ห้องเช่าจำนวนมากในย่านนี้มีคนต่างด้าวเข้าพักบ่อยและเปลี่ยนหน้ากันเร็ว

ประเด็นที่คนสับสนที่สุดคือ "ใครต้องเป็นคนแจ้ง" กฎหมายระบุผู้มีหน้าที่ไว้กว้าง ได้แก่ เจ้าบ้าน ผู้เช่า ผู้ครอบครองเคหสถาน และผู้จัดการโรงแรม นั่นแปลว่าหน้าที่นี้ไม่ได้จำกัดอยู่ที่เจ้าของห้องเพียงคนเดียว หลักในการดูคือใครเป็นผู้รับคนต่างด้าวเข้ามาพักอาศัยในความครอบครองของตน คนนั้นคือผู้ที่แบกความรับผิดชอบตามจริง

กับดักที่เจอบ่อยในย่านนี้คือ เอเจนต์คิดว่าเจ้าของแจ้งแล้ว ส่วนเจ้าของก็คิดว่าเอเจนต์จัดการให้ สุดท้ายกลายเป็นไม่มีใครแจ้งเลย เพราะห้องแถวนานาหลายห้องบริหารจากระยะไกลและเปลี่ยนผู้เช่าเร็ว ทางที่ปลอดภัยคือระบุในสัญญาหรือข้อตกลงบริหารให้ชัดว่าใครมีหน้าที่แจ้ง TM30 ทุกครั้งที่มีผู้เช่าใหม่เข้าอยู่ และเก็บหลักฐานการแจ้งไว้ทุกครั้ง

• ฝั่งเจ้าบ้าน/ผู้แจ้ง: บัตรประชาชน และ ทะเบียนบ้าน ของเจ้าบ้าน
• ฝั่งคนต่างด้าว: หนังสือเดินทาง (พาสปอร์ต), บัตรขาเข้า ตม.6 (TM6) และหน้าวีซ่า
• เอกสารเสริมที่ควรเตรียมไว้สำหรับห้องเช่าในนานา: สำเนาโฉนดห้องชุด หรือสัญญาเช่า เผื่อเจ้าหน้าที่ขอดูหลักฐานความเป็นผู้ครอบครอง
• กรณีเจ้าของอยู่ต่างประเทศและมอบหมายให้คนอื่นแจ้งแทน ควรมีหนังสือมอบอำนาจให้พร้อม

1. เลือกช่องทางแจ้ง มี 3 ทาง คือ นำเอกสารไปแจ้งด้วยตนเองที่ด่านตรวจคนเข้าเมืองในพื้นที่, ส่งทางไปรษณีย์ลงทะเบียน, หรือลงทะเบียนแจ้งผ่านระบบออนไลน์
2. สำหรับทางออนไลน์: ลงทะเบียนสร้างบัญชีผู้ใช้ในระบบแจ้งที่พักของสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองก่อน (รอการอนุมัติบัญชีตามขั้นตอนของระบบ)
3. เข้าสู่ระบบ แล้วกรอกข้อมูลที่พักและข้อมูลคนต่างด้าวตามหนังสือเดินทางและหน้าวีซ่า
4. บันทึกและยืนยันการแจ้ง จากนั้น เก็บหลักฐานการแจ้งไว้เป็นไฟล์หรือพิมพ์ออกมา เผื่อผู้เช่าต้องใช้ประกอบธุระด้านวีซ่าภายหลัง

กฎเหล็กที่ห้ามพลาดคือต้องแจ้ง ภายใน 24 ชั่วโมง นับแต่เวลาที่คนต่างด้าวเข้าพักอาศัย ไม่ใช่นับจากวันเซ็นสัญญาหรือวันโอนเงิน ดังนั้นถ้าผู้เช่าต่างชาติย้ายเข้าห้องแถวซอยอาหรับตอนเย็นวันศุกร์ นาฬิกาเริ่มเดินทันที อย่ารอถึงวันจันทร์ อนึ่ง ขั้นตอนและหน้าเว็บของระบบออนไลน์มีการปรับเปลี่ยนได้ จึงควรตรวจสอบพอร์ทัลและเอกสารที่ต้องใช้ล่าสุดกับสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองอีกครั้งก่อนแจ้งทุกครั้ง

นอกจากค่าปรับแล้ว ผลกระทบที่คนมองข้ามคือ การไม่แจ้ง TM30 อาจทำให้ผู้เช่าติดขัดเมื่อไปทำธุระด้านตรวจคนเข้าเมืองภายหลัง เช่น ต่อวีซ่าหรือรายงานตัว 90 วัน เพราะบางขั้นตอนต้องใช้หลักฐานการแจ้งที่พัก สำหรับคนปล่อยเช่าคอนโดย่านนานาที่ผู้เช่าเปลี่ยนหน้าเร็ว การมีระบบแจ้งทุกครั้งและเก็บหลักฐานไว้จึงช่วยทั้งตัวเองและผู้เช่า ทั้งนี้กรณีที่ก้ำกึ่ง เช่น ผู้เช่าออกนอกประเทศชั่วคราวแล้วกลับเข้ามา ควรยืนยันเงื่อนไขปัจจุบันกับสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองในพื้นที่หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมาย แทนที่จะเดาเอาเอง